Χαμένοι στη «μετάφραση»: Αυξάνουν όντως τον κίνδυνο καρδιακών παθήσεων τα ηλεκτρονικά τσιγάρα;

Στις 30-01-2019 τα ελληνικά μέσα δημοσίευσαν απόσπασμα αμερικανικής μελέτης που υποστηρίζει ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα αυξάνουν τον κίνδυνο εγκεφαλικού και καρδιαγγειακών παθήσεων. Σε κάποιος τίτλους χρησιμοποιήθηκε ακόμα και η λέξη «καρκίνος» χωρίς αυτή να αναφέρεται πουθενά μέσα στο κείμενο του δημοσιεύματος και προφανώς της μελέτης.

Εμείς στη NOBACCO παρακολουθούμε ανελλιπώς όλες τις έρευνες που δημοσιεύονται και αφορούν τα προϊόντα μειωμένου κινδύνου καθώς μέλημά μας είναι να παρέχουμε ορθή πληροφόρηση στους καταναλωτές που θέλουν να κάνουν την επιλογή ζωής και να αφήσουν στο παρελθόν το παραδοσιακό κάπνισμα. Δε θα αναλύσουμε τα τεχνικά και λογικά σφάλματα της συγκεκριμένης μελέτης καθώς γι’ αυτό αρμόδια είναι η επιστημονική κοινότητα, μέλη της οποίας έχουν εκφράσει ήδη τις αντιρρήσεις και τους προβληματισμούς τους.

Θεωρούμε χρέος μας όμως να αποσαφηνίσουμε ότι πρόκειται για μια μελέτη που βασίζεται σε τηλεφωνική έρευνα κατά την οποία οι συμμετέχοντες απάντησαν σε ερωτήσεις σχετικά με την κατάσταση της υγείας τους και αν έχουν χρησιμοποιήσει ποτέ ηλεκτρονικό τσιγάρο. Είναι προφανές λοιπόν ότι κάποιος μπορεί να απάντησε πως έχει καρδιαγγειακά προβλήματα, πιθανά όντας χρόνια καπνιστής, και χρησιμοποιεί ηλεκτρονικό τσιγάρο, χρήση που μπορεί να ξεκίνησε κατόπιν της εμφάνισης του προβλήματος υγείας. Τέτοιες περιπτώσεις ανθρώπων ανήκουν στο δείγμα που συνετέλεσε στην εξαγωγή του συμπεράσματος ότι η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου αυξάνει τις πιθανότητες καρδιακών παθήσεων. Με δεδομένο ότι το ηλεκτρονικό τσιγάρο χρησιμοποιείται κυρίως από πρώην και νυν καπνιστές είναι απόλυτα φυσιολογικό οι χρήστες αυτοί να έχουν αυξημένες πιθανότητες προβλημάτων υγείας τα οποία έχουν προκύψει προφανώς κυρίως από τα χρόνια καπνίσματος.

Επιπλέον, επειδή στη μελέτη εξετάζονται μόνο οι απαντήσεις των ανθρώπων σε μια χρονική στιγμή, δεν είναι εφικτό να συσχετιστεί χρονικά ένα νόσημα με την αιτία του, δηλαδή δεν μπορεί να αποδειχθεί ότι η χρήση του ηλεκτρονικού τσιγάρου ήταν η αιτία των καρδιαγγειακών προβλημάτων των ανθρώπων ή αν οι άνθρωποι που χρησιμοποιούσαν τα ηλεκτρονικά τσιγάρα είχαν και άλλα χαρακτηριστικά ή συνήθειες (υψηλή αρτηριακή πίεση, ανθυγιεινή διατροφή) που αύξησαν τον κίνδυνό τους.

Ανακεφαλαιώνοντας θέλουμε να τονίσουμε ξανά ότι το άτμισμα πρόκειται για μια εναλλακτική του καπνίσματος που από κλινικές μελέτες έχει αποδειχτεί πολύ λιγότερο επιβλαβές από το συμβατικό τσιγάρο. Απευθύνεται σε συνανθρώπους μας που δεν μπορούν ή δε θέλουν να σταματήσουν να καπνίζουν με τη μέθοδο «το κόβω μαχαίρι» ή με φαρμακευτικά σκευάσματα και ψάχνουν ένα τρόπο να αντιμετωπίσουν την εξάρτησή τους από τη νικοτίνη, μειώνοντας τις βλαβερές συνέπειες στον οργανισμό τους. Σε καμία περίπτωση δε θεωρούμε το άτμισμα εντελώς αβλαβές, πόσο μάλλον υγιεινό, και δεν προτείνουμε τη χρήση του σε μη καπνιστές.

Το ηλεκτρονικό τσιγάρο αυξάνει τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου και καρδιακής προσβολής: συμπεράσματα που αποτελούν κακή επιδημιολογικά πρακτική

Μια πρόσφατα δημοσιευμένη μελέτη και ένα απόσπασμα διάσκεψης που δημοσιεύθηκε μόλις σήμερα έθιξαν σημαντικές ανησυχίες ότι η χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακές παθήσεις. Η δημοσιευμένη μελέτη αναφέρει στην περίληψη συμπερασμάτων: «Η καθημερινή χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου, προσαρμοσμένη για το κάπνισμα συμβατικών τσιγάρων καθώς και άλλων παραγόντων κινδύνου, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφράγματος του μυοκαρδίου». Η σημερινή κάλυψη από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης της περίληψης του συνεδρίου αναφέρει: «Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα συνδέονται με υψηλότερο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου, καρδιακής προσβολής, ασθενών αρτηριών».

Και τα δύο αυτά συμπεράσματα είναι απλά λανθασμένα και αποτελούν κακή επιδημιολογικά πρακτική και παραπληροφόρηση. «Αυξάνοντας τον κίνδυνο» σημαίνει ότι κάποιος είναι ΠΡΩΤΑ εκτεθειμένος σε μια κατάσταση (σε αυτή την περίπτωση, σε χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου) και ΤΟΤΕ, ΛΟΓΩ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ αναπτύσσει ασθένεια. Και οι δύο μελέτες ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΝ να παρέχουν καμία από αυτές τις πληροφορίες για να τεκμηριώσουν έναν αυξημένο κίνδυνο. Και οι δύο είναι συγχρονικές έρευνες, πράγμα που σημαίνει ότι οι συμμετέχοντες ρωτήθηκαν, μεταξύ άλλων, εάν έχουν καρδιακές παθήσεις και αν χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά τσιγάρα. Οι μελέτες δεν παρέχουν πληροφορίες σχετικά με το εάν η χρήση του ηλεκτρονικού τσιγάρου ξεκίνησε πριν (και πόσο καιρό πριν) ή μετά την ανάπτυξη της νόσου. Τι προκύπτει στην περίπτωση που οι συμμετέχοντες χρησιμοποιούσαν τα ηλεκτρονικά τσιγάρα μετά την ανάπτυξη της νόσου για να σταματήσουν το κάπνισμα; Δύο επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας του Λος Άντζελες δημοσίευσαν μια επιστολή σχετικά με την πρόσφατα δημοσιευμένη μελέτη, σύμφωνα με την οποία, αν μόνο 10% των συμμετεχόντων ταξινομήθηκαν εσφαλμένα ως χρήστες ηλεκτρονικών τσιγάρων πριν (αντί για μετά) την καρδιακή προσβολή, τα ευρήματα θα ήταν άκυρα. Έτσι, αυτό θα συνιστούσε κίνδυνο να αναπτυχθεί μια ασθένεια που είχε ήδη αναπτυχθεί ΠΡΙΝ να εκτεθεί σε ηλεκτρονικά τσιγάρα; Αυτό ακούγεται περισσότερο σαν ένα ωραίο αστείο. Είναι πολύ παρόμοιο με ένα άλλο σχόλιο που κάναμε πριν από αρκετές εβδομάδες για κάποιον που ήταν καπνιστής και διαγνώστηκε με ΧΑΠ και καρκίνο του λάρυγγα και αποφάσισε να σταματήσει το κάπνισμα με τη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων. Ξεκίνησε τη χρήση του ηλεκτρονικού τσιγάρου μετά από 46 χρόνια καπνίσματος, 15 χρόνια μετά τη διάγνωση της ΧΑΠ και 3 χρόνια μετά τη διάγνωση του καρκίνου του λάρυγγα. Αυτό είναι ένα άτομο με ΧΑΠ και καρκίνο του λάρυγγα που χρησιμοποιεί τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και θα μπορούσε να δικαιολογηθεί ένας «αυξημένος κίνδυνος» και στις δύο αναφερόμενες μελέτες! Παράλογο…

Υπάρχουν ακόμα πιο αστείες ιστορίες από αυτές τις αναλύσεις. Αναλύσαμε τα δεδομένα από την Εθνική Έρευνα Συνέντευξης για την Υγεία του 2016 και του 2017 χρησιμοποιώντας την ίδια μεθοδολογία με την πρόσφατα δημοσιευμένη μελέτη. Σε αυτή την περίπτωση, εξετάσαμε τη σχέση μεταξύ της χρήσης φαρμάκων για τη μείωση της χοληστερόλης και την καρδιακή προσβολή. Διαπιστώσαμε ότι η χρήση φαρμάκων κατά της χοληστερόλης συνδεόταν με αύξηση κατά 115% (πάνω από το διπλάσιο της πιθανότητας) της εμφάνισης καρδιακής προσβολής. Και αυτό ήταν πάνω από την ύπαρξη υπερχοληστερολαιμίας και προσαρμόστηκε για όλους τους άλλους παράγοντες κινδύνου για καρδιακή προσβολή. Πρέπει να ισχυριστούμε ότι «Πάντα η λήψη συνταγογραφούμενου φαρμάκου για τη μείωση της χοληστερόλης, προσαρμοσμένη για την ύπαρξη υπερχοληστερολαιμίας καθώς και άλλων παραγόντων κινδύνου, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καρδιακής προσβολής»; Φυσικά όχι, αυτό θα ήταν παράλογο.

Υπάρχουν ακόμη περισσότερα προβλήματα σε αυτές τις μελέτες που αποκλείουν κάθε ισχυρισμό ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα αυξάνουν τον κίνδυνο για οποιαδήποτε ασθένεια. Στη δημοσιευμένη μελέτη, το 94,7% των καθημερινών χρηστών ηλεκτρονικών τσιγάρων ήταν νυν ή πρώην καπνιστές. Στο απόσπασμα της διάσκεψης, το 79% των χρηστών ηλεκτρονικών τσιγάρων ήταν καπνιστές (δεν αναφέρουν εάν αυτό αναφέρεται σε νυν μόνο ή νυν και πρώην καπνιστές). Επομένως, υπάρχει ένα προφανές πρόβλημα στην ανάλυση, το οποίο δεν αντιμετωπίζεται απαραίτητα με την απλή προσθήκη του καπνιστικού καθεστώτος στην ανάλυση.

Συμπερασματικά, και οι δύο μελέτες δεν παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τους κινδύνους που συνδέονται με τη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων. Δεν αποδεικνύουν αυξημένο κίνδυνο και βεβαίως δεν αποδεικνύουν ότι δεν υπάρχει τέτοιος κίνδυνος. Απλά δε μπορούν να αντιμετωπίσουν το ζήτημα του κατά πόσο τα ηλεκτρονικά τσιγάρα αυξάνουν τον κίνδυνο για καρδιακές παθήσεις ή όχι. Είμαι βέβαιος ότι οι συντάκτες της δημοσιευμένης μελέτης και η American Heart Association, η οποία κυκλοφόρησε το δελτίο τύπου για την περίληψη της διάσκεψης, γνωρίζουν πολύ καλά αυτές τις βασικές επιδημιολογικές αρχές. Αυτή είναι μια απλή, βασική γνώση για έναν φοιτητή ιατρικής, πόσο μάλλον για αναγνωρισμένους επιστήμονες. Και γνωρίζουν ότι οι δηλώσεις για "αυξημένο κίνδυνο" είναι λάθος. Γιατί λοιπόν χρησιμοποιούν αυτές τις δηλώσεις; Ίσως να τους ρωτούσαμε ....